تقرير بحث الشيخ فاضل اللنكراني لسيد جواد حسينى خواه
65
قاعده لا حرج (فارسى)
به نظر مىرسد - همانگونه كه در آغاز بحث بيان شد - آيهء شريفه و روايات وارده در « مطلق الضيق » ظهور دارند نه « أضيق الضّيق » و مشقّتى كه به صورت عادى نمىتوان آن را تحمّل كرد . علاوه آن كه در اين روايات ، قرينهاى كه بيان كند منظور از حرج ، حرج شديد است ، نداريم ؛ هرچند ممكن است دليل ديگرى يافت شود كه بيان كند منظور از حرج ، مشقّتى است كه « لايتحمّله الإنسان عادتاً » . 6 - نكتهء ديگرى كه بر خلاف نظر و رأى ديگران از مجموع مطالب اين آيه و روايات استفاده مىشود ، آن است كه قاعده لاحرج ، هم مىتواند دليل براى اصالة الطهارة باشد و هم دليل براى قاعده ميسور ، كه توضيح آن گذشت . 2 ) آيهء 6 سوره مائده دوّمين آيهء شريفهاى كه به آن بر قاعده لاحرج استدلال شده ، آيه ششم سوره مباركه مائده است . خداوند متعال بيان مىفرمايد : « يأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَوةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِن كُنتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِن كُنتُم مَّرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْجَآءَ أَحَدٌ مِنكُم مّنَ الْغَآ ل طِ أَوْ لمَسْتُمُ النّسَآءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَآءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُم مّنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُم مّنْ حَرَجٍ وَلكِن يُرِيدُ لِيُطَهّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ و عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » ؛ اى مؤمنان ، چون براى نماز برخاستيد ، چهره و دستهايتان را تا آرنج بشوييد و بخشى از سرتان را مسح كنيد و نيز پاهاى خود را تا برآمدگى روى پا [ مسح كنيد ] و اگر جنب بوديد ، غسل كنيد ؛ و اگر بيمار يا در سفر بوديد و يا از جاى قضاى حاجت آمديد ، يا با زنان آميزش كرديد و آبى نيافتيد ، به خاكى پاك تيمّم كنيد ؛ با آن بخشى از چهره و دستهاى خود را مسح نماييد ؛ خداوند نمىخواهد شما را در تنگنا افكند ؛ ولى مىخواهد شما